X
تبلیغات
ابرشهر
:::: دانشنامه نیشابور ::::

 

تپه قلعه کهنه کلیدر

Tepe Qal’e Kohne –ye Kelidar (or Koleydar)

(Iran - Neyshabur)

تپه‌ی قلعه‌کهنه، در روستای کلیدر -واقع در حدود 90 کیلومتری شمال غربی شهر نیشابور- جای گرفته است. این تپه که پیشینه‌‌اش با توجه به آثار فرهنگی موجود، به قرن هفتم و هشتم هجری می‌رسد، به شماره‌ی 11063 در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردیده است. روستای کلیدر، یکی از روستاهای کهن سرولایت نیشابور به شمار می‌آید و آثار و بناهایی همچون گنبد کلیدر، قلعه‌کهنه، قلعه‌حجی و برج آن، بنای چهارطاقی آرامگاه خواجه ابوالقاسم و غار قلعه‌کمری از آثار تاریخی این منطقه می‌باشند. گفتنی است زیارتگاه امامزاده یحیی، در نزدیکی این روستا واقع است. 

 

 

- روستای کلیدر:

روستای کلیدر از توابع بخش سرولایت شهرستان نیشابور، با ارتفاع 1680 متر از سطح دریا، در موقعیت 58 درجه و 32 دقیقه‌ی طول و 32 درجه و 44 دقیقه‌ی عرض جغرافیایی، در حدود 90 کیلومتری شهر نیشابور واقع شده است. بر اساس گزارش «فرهنگ جغرافیایی ایران»، مردم این روستا شیعه، فارسی‌زبان و شغل غالب آنان کشاورزی و بافندگی است. همچنین این روستا، محل ییلاق و قشلاق طوایف توپکانلو بوده است. در کتاب «نیشابور؛ شهر فیروزه» در اشاره‌ای به تاریخ و همچنین سرگذشت اسطوره‌ای منطقه‌ی کلیدر آمده است: « به هر حال، دشت کلیدر سرولایت را خوابگاه رستم می‌دانند که رخش را عده‌ای به شهر سمنگان می‌برند و اگر اسطوره‌ها را به تاریخ، پیوند بزنیم و خانواده‌ی رستم را در عهد پارت‌ها (اشکانیان) بدانیم، این منطقه، بدون شک زیر سلطه‌ی اشکانیان می‌باشد و این داستان‌ها باید از همین مناطق نشات گرفته باشد. از نکات مهم دیگر تاریخ سرولایت، وجود شهری به نام جوزگان، نزدیک کلیدر می‌باشد که هم‌اکنون، درختان گردوی بسیار کهن با قدمتی ناشناخته در آن محل، وجود دارد و این منطقه را محل جنگ و شهادت یحیی بن زید علوی می‌دانند که آرامگاه یحیی در این محل، از بناهای اوایل دولت صفویه، زیارتگاه صاحبدلان است ... دشت کلیدر محل تلاقی سپاهیان نصربن سیار و یحیی بن زید علوی در سال 125 هـ.ق. بوده است». تپه‌ی باستانی به نام، تپه‌ی «قلعه‌کهنه» در جوار روستای کلیدر قرار دارد.

 

- تپه قلعه‌ کهنه:

تپه‌ی قلعه‌کهنه‌ی کلیدر، در دهکده‌ی کلیدر بخش سرولایت شهرستان نیشابور، واقع شده است. تپه-قلعه مشرف بر درّه‌ی کلیدر است و با استناد به آثار مکشوفه، پیشینه‌ی آن به قرن هفتم و هشتم هجری می‌رسد. این محوطه، با نگاه به برخی دیگر آثار برجای مانده در منطقه -مانند بنای گنبد کلیدر، خرابه‌های بنای خواجه ابوالقاسم و سنگ‌قبرهایی به تاریخ 913 قمری-، در بخشی از دوره‌ی تاریخی اسلامی، مورد توجه بوده است.

این تپه، در بلندترین نقطه با ارتفاع 25 متر از سطح‌ زمین‌های اطراف و با وسعتی به طول حدود 100 و عرض حدود 50 متر می‌باشد. بر روی این تپه، بقایای دیوارهای سنگی  و قلوه‌سنگ‌های پراکنده مشاهده می‌شود. به استناد سفال‌های مکشوفه، این تپه متعلق به اقوامی است که از قرن هفتم تا دوره صفویه بر روی آن زندگی می‌کرده‌اند. این اثر در تاریخ 16/06/1383 و به شماره‌ی 11063 در فهرست آثار ملی ایران، ثبت گردیده. مالکیت این محوطه، دولتی است.

 

- فهرست منابع:

-- ارگنجی، حسن، «گزارش ثبتی قلعه کهنه کلیدر»، اداره کل میراث فرهنگی خراسان، اداره میراث فرهنگی نیشابور، 1382.

-- «فرهنگ جغرافیایی ایران»، 1329، ص 348.

-- پاپلی یزدی، محمدحسین، «فرهنگ آبادیها و مکانهای مذهبی کشور»، 1388، ص 459.

-- گرایلی، فریدون، «نیشابور؛ شهر فیروزه»، 1375، ص 681.

-- «آثار تاریخی هزارساله کلیدر»، وبگاه روزنامه خراسان (رضوی)، 04/05/1389.

 

- منبع:

-- «تپه قلعه کهنه کلیدر»، به کوشش ققنوس شرق، ابرشهر: دانشنامه نیشابور، اسفندماه 1392.

 


برچسب‌ها: تپه قلعه کهنه کلیدر, کلیدر, سرولایت
+ نوشته شده در  جمعه 2 اسفند1392ساعت 14:27  توسط ققنوس شرق (فرزند نيشابور)  |