ريواس و پيدايش انسان            

اعتقادات ديني ايراني در خلقت انسان مبني بر اين است كه:

«كيومرث[1] را اهورامزدا بيافريد و او مدت سي سال در كوه‌ها به تنهايي زندگي كرد، و هنگام مرگ نطفه‌اي بداد كه آن را به نيروي خورشيد بپروردند و در خاك نگه‌داشتند. پس از چهل سال از محل آن نطفه، گياه ريواس دو‌شاخه روييد كه در مهرگان‌روز (شانزدهم مهر) از آن دوشاخه‌ي ريواس، ميهري و ميهريانه (اولين زوج) به‌وجود آمد كه پس از چهل سال با ‌يكديگر ازدواج كردند و ثمره‌ي آن توليد يك جفت نر و ماده شد كه از آنان هفت پسر و هفت دختر متولد شدند ….‌». و بدین سان انسان بر روی زمین پای گذاشت و گام‌های او بر گستره‌ی کره‌ی خاکی گسترانیده شد.

ریواس، ریوند و آریایی‌ها

• ریواس (] Rhubarbبه انگلیسی[) از تيره ي ترشك‌ها (‌هفت‌بندها[Polygonaceae] ) گياهي است پايا و داراي ساقه‌ی خزنده‌ي زيرزميني و گل‌هاي نر و ماده كه در انتهاي ساقه مجتمع می‌شوند و ساقه‌ي خزنده‌ي آن به نام ريشه‌ي ريوند موسوم است، نام‏های مختلفی چون ريباس، ريوند چيني، ريوند، اشغرق، اشطياله و ... را به خود گرفته است. بطور خاص غده‎‎‎ای را که (به شکل شلغم) در زیر زمین در اطراف ریشه‌‌ی ریواس تولید می‌‌‌شود ریوند گویند که به عنوان دارو در طب کاربرد دارد.

• ریوند نیز نام یکی از ربع‌ها (بخش‌های چهارگانه)ی ابرشهر باستانی (نیشابور[2]) است. و نام کوهی است در ایالت نیشابور (باستان) که آتشکده‌‌ی آذربرزین‌مهر بر آن بنا شده بود. برزین‌مهر یکی از سه آتشكده‌ي مهم دوران ساسانيان است كه به طبقه كشاورزان و دهگانان اختصاص داشته است.

• در دوره‌ی آريايي‌ها (هزاره‌‌ی اول تا سوم قبل از ميلاد) از ریواس، شرابي بنام هوم درست مي‌شد و در مراسم ديني و مذهبي آنان مورد استفاده قرار مي‌گرفت. در برهان قاطع به زبان سانسكريت نيز از اين افشرده به نام صوم ياد شده است كه آن را با تركه‌ی انار مخلوط مي‌كردند و بر روي آتش مي‌پاشيدند.

پيشينه و پراكنش ريواس

ريواس نامي براي گونه‌هاي مختلف گياهان جنس «Rheum» است، منشاء اين گياه، آسياي شرقي است و به صورت وحشي در كوهپايه‌هاي جنوب و شمالي چين، حوالي مرز تبت و در بسياري از مناطق كوهستاني و سرد نيمكره‌ي شمالي و جود دارد. در حدود سه هزار سال قبل از ميلاد مسيح در يكي از كتب گياهي چين، درباره‌ي ريواس و خواص دارويي آن بحث شده است. در حدود 600 سال قبل از تولد مسيح، وجود اين گياه در اسپانيا گزارش شده است. در قرن هجدهم، ريواس به شكل كنوني در فرانسه پرورش مي يافته و پس از ان در هلند و بلژيك و نيز اين پرورش اين گياه آغاز شده است. اين گياه در قرن نوزدهم از انگلستان به آلمان برده شد و مورد كشت و كار قرار گرفت. ريواس در ايران از دير زمان شناخته شده و در منطقه‌ي نيشابور، توسط كوهپايه‌نشينان پرورش مي‌يافته است و به نظر مي‌رسد كه ريشه‌ي اين گياه در قديم از نيشابور به ساير مناطق دنيا تجارت مي‌شده است، مناطق عمده‌ي رويش ريواس در ايران عبارتند از:

دامنه هاي البرز: دره‌ي توچل، شهرستانك، كرج، حصاربندي، اعتضاديه

غرب: ارتفاعات اراك، راجرز بين سلفچگان و اراك، ارتفاعات رامسوند، گودال دره‌‌چاه و گاله رستم و ارتفاعات اشترانكوه درچكاب، هزاره نزديك اراك، كوه پارو، گنج‌نامه در همدان، كردستان، تراران در تفرش

شرق: خراسان

آذربايجان: ارتفاعات سير در اروميه، دره‌ي برده‌سو، نواحي اطراف افشار، ارتفاعات تخت بلقيس

جنوب: ارتفاعات بونجي در دشت ارژن

جنوب شرقي، ارتفاعات تفتان در بلوچستان

اهميت اقتصادي ريواس

در زمان‌هاي قديم ريواس را در ابتدا به منظور اثر دارويي ساقه‌ي زير زميني آن مورد توجه قرار دادند و استفاده از آن به عنوان سبزي به دليل و طعم و مزه، در مراحل بعدي مورد توجه قرار گرفت. در حال حاضر بعضي از انواع ريواس، زينتي بوده و دم‌برگ جوان بعضي از آنها نظير «Rheum Ribes»، به مصرف تغذيه و مربا مي‌رسد و گروهي داراي مصارف درماني در پزشكي مي‌باشند. از اين گروه مي‌توان به «Rh. Plamatum» و «Rh. Officinale» اشاره كرد. اين گياه به دليل دارا بودن تركيبات آنتراكينوني و اسيدهاي اگزاليك داراي اثرات دارويي براي انسان مي‌باشد. از عصاره‌ي اين گياه به دليل اثرات ضد ويروسي  در كنترل هپاتيت B استفاده مي‌شده است. در درمان بيماري‌هاي قارچي گياهان نيز گزارسي مبني بر كنترل سفيدك پودري خيار (Powdery Mildew) توسط عصاره بدست‌آمده از ريواس در دسترس است.

علاوه بر اين به دليل جلوگيري از فعاليت آنزيم تيروزيناز، از بيوسنتز ملانين در زير پوست جلوگيري مي‌كند. بنابراين مي‌توان از آن در ساخت داروهاي آرايشي استفاده كرد. دمبرگ خوراكي ريواس، پايين‌آورنده‌‍ي ميزان كلسترول و فشار خون است. ترشي اگزاليكي ريواس داراي اثر صاف كنندگي خون است. مصرف مقدار زياد ريواس باعث تجمع اسيد اگزاليك در بدن مي‌گردد.‌ بنابراين مصرف زياد ريواس مي‌بايد توام با مواد خوراكي داراي كلسيم كافي باشد. ساقه‌هاي جوان داراي مقدار كمتري از اسيداگزاليك نسبت به  ساقه‌هاي مسن‌تر مي‌باشند. مقدار ويتامين و مواد معدني موجود در ريواس به استثناء پتاسيم ناچيز است. برگ‌هاي ريواس به دليل دارا بودن مقادير بالايي از نوعي هيدروكربور و اسيدهاي اگزاليك سمي‌اند.

دمبرگ ريواس علاوه بر مصرف تازه‌خوري، بصورت پخته و براي تهيه‌ي كمپوت و شربت نيز استفاده مي‌شود. جوانه‌هاي تازه روييده‌ي ريواس به عنوان سبزي نيز قابل‌استفاده‌اند. در برخي از مناطق رويش ريواس، دامداران در اواخر فصل اقدام به جمع‌آوري برگ‌هاي ريواس و ذخيره‌ي آن براي آذوقه‌ي زمستان مي‌كنند. در شرايط خشكسالي كه تهيه‌ي علوفه براي دام مشكل است، برگ‌هاي ريواس به صورت تازه به مصرف تغذيه‌ي دام مي‌رسد. از ريواس به دليل داشتن ريشه‌هاي عميق مي‌توان در جلوگيري از فرسايش خاك در مناطق كوهستاني استفاده كرد. از زمان‌هاي قديم بذر ريواس در صنايع رنگرزي و براي رنگ نمودن نخ و چرم استفاده مي‌شده است، و ريشه‌ي آن جزء رنگ‌كننده‌هاست. گل ريواس داراي خاصيت ضد انگلي است و ريزوم خشك شده‌ي بعضي از انواع ريواس به عنوان مسهل و اشتهاآور به كار مي‌رود. ريواس به عنوان سبزي، داراي مزه‌ي بي‌نظيري است كه از ان در تهيه‌ي چندين نوع نوشابه و دسر استفاده مي‌شود. دمبرگ اين گياه منبع ويتامين ث و فيبرهاي غذايي است.

گياه شناسي ريواس

ريواس نامي براي گونه‌هاي مختلف گياهان جنس «Rheum» از خانواده‌ي علف هفت بند  «Polygonacase» است كه به صورت وحشي در بسياري از مناطق نيمكره‌ي شمالي رشد مي‌كند و در بعضي از مناطق اروپا و ايالات متحده بصورت پرورشي وجود دارد.

پرورش ريواس

در ايران، ريواس بصورت خود رو در مناطق كوهستاني و بعضي از دشت‌هاي خشك روئيده و در برخي مناطق نسبت به پرورش آن اقدام مي‌شود، اما در بعضي از كشورهاي اروپايي و آمريكا نسبت به كاشت آن در شرايط كنترل شده اقدام شده است و رقم‌هاي  مختلفي از ريواس در دسترس توليدكنندگان قرار دارد. در منطقه‌ي نيشابور، كوهپايه‌نشينان، نسبت به پرورش ريواس خود رو اقدام مي‌نمايند، قسمت قابل برداشت آن از روي يقه ريزوم‌هاي گوشتي و جوانه‌هاي سطحي آن منشاء مي‌گيرد و همان دمبرگ‌هاي سفيد و گياه مي‌باشد.

اقليم و مناطق پرورش ريواس

ريواس، سبزي فصل سرد و گياهي چند ساله است كه در برابر سرماي سخت زمستان و خشكي تابستان مقاوم است. پس از يك فصل رشد، قسمت يقه به خواب (دورمانسي) مي‌رود. به منظور شكستن خواب جوانه‌ها و تحريك رشد گياه به درجه حرارت كمتر از 4 درجه‌ي سانتي‌گراد نياز است و براي بدست آوردن رشد رويشي مناسب، ميانگين درجه حرارت تابستاني كمتر از 21 درجه سانتيگراد ضروري است، به همين دليل اين گياه در مناطق سردسير و كوهستاني پرورش مي‌يابد و نمي‌تواند در مناطق گرمسيري رشد مناسبي داشته باشد هرچند كه استثناهايي در اين زمينه وجود دارد. در اين‌‌گونه مناطق، ريواس به عنوان سبزي يك ساله پرورش مي‌يابد در حالي كه در مناطق مساعدتر براي رشد گياه به مدت 8 تا 15 سال در زمين باقي مي‌مانده در مناطق نامساعد توليد محصول كافي نبوده و دمبرگ‎هاي باريك و بي‌رنگي را به وجود خواهد ‌آورد.

اين گياه در روزهاي گرم خيلي زود پژمرده مي‌شود. همزمان با افزايش دما، رشد قسمت‌هاي هوايي كم شده و رشد آنها تحت تاثير ردجه حرارت قرار مي‌گيرد و حتي اگر درجه حرارات محيط خيلي بالا رود، حالت خواب ظاهر مي شود. وقتي كه در پايان تابستان حرارت محيط كاهش مي‌يابد، گياه رشد رويشي خود را از سر مي‌گيرد.

نوع خاك مورد نياز براي رشد گياه ريواس

ريواس به بيشتر خاك‌ها مقاوم است اما در خاك‌هاي حاصلخيز كه داراي زهكشي مناسب و مقدار كافي مواد آلي‌اند، رشد بهتري دارد. براي زراعت ريواس، وجود سطحي عاري از علف‌هاي هرز ضروري است، زيرا هيچ نوع علف‌كشي براي استفاده در كشت ريواس معرفي نشده است. اين گياه تاحدودي به اسيديته‌ي خاك مقاوم است اما در خاك‌هاي با اسيديته‌ي ملايم و كمي اسيدي، عملكرد بهتري دارد. اين گياه مي‌تواند در PH خاك كمتر از 5 مقاومت نمايد ولي حداكثر محصولدر PH بين 6 تا 8/6 بدست مي‌آيد. ريواس، واكنش مناسبي به كودها نشان مي‌دهد. كيفيت محصول برداشت شده، به مقدار كود و حفاظت ئ نگهداري از گياه مرتبط است. مقدار كود مصرفي بر اساس آزمايشات خاك براي مناطق مختلف تعيين مي‌شود. كودهاي دامي منبع ارزشمندي از مواد هوموسي‌اند كه به حفظ زطوبت و ثبات ساختمان خاك كمك مي‎كنند و در ضمن مواد غذايي را به مرور زمان در اختيار گياه قرار مي‌دهند.

عمليات داشت در ريواس

ريواس، به حفاظت خوب و آبياري واكنش نشان مي‌دهد. حذف ساقه‌هاي گل‌دهنده ضروري به نظر مي‌رسد. در طي اولين سال كاشت نبايد اقدام به برداشت محصول نمود چون مواد غذايي ساخته شده توسط برگ براي تغذيه‌ي ريشه و در سال آينده ضروري است. ريواس براي رشد مناسب به نور نور كافي نيازمند است، اما براي تهيه‌ي محصول بايستي از رسيدن نور به دمبرگ گياه جلوگيري كرد. اين كار به روش‌هاي مختلفي انجام مي‌شود. در بعضي مناطق پرورش ريواس، با گسترانيدن پلاستيك‌هاي سياه بر روي بوته‌ها از برخورد نور به گياه جلوگيري مي‌شود اما خاك‌دهي پاي بوته‌ها قبل از آغاز رشد يا در اولين مراحل رشد گياه متداول‌تر است. معمولا در اواخر زمستان و يا اوايل بهار، اقدام به خاك‌دهي پاي بوته‌ها مي‌نمايند.

ساقه‌هاي گل دهنده در زمان بلوغ طبيعي گياه ظاهر مي‌شوند. گل‌دهي باعث مي‌شود تا مواد ذخيره‌اي موجود در برگ‌ها و ساير اندام‌هاي گياه به ساقه‌هاي گل‌دهنده منتقل گردد در حالي كه براي پرورش مناسب ريواس، بايستي اين مواد در ريشه‌ها ذخيره شوند تا صرف رشد مجدد در سال آينده گردد. بنابراين ضروري است تا در طي دوره‌ي رشد نسبت به حذف آنها اقدام شود.

برداشت ريواس

پس از خاك‌دهي بر روي بوته‌هاي ريواس، گياه با استفاده از ذخيره‌ي غذايي موجود در اندام زيرزميني رشد مي‌كند. به دليل دريافت نكردن نور، دمبرگ‌ها طويل شده و ضمنا به رنگ سفيد يا سفيد مايل به زرد در مي‌آيند. در زمان برداشت، با كمك چاقوي  مخصوص، ريواس را از روي يقه بريده و بلافاصله به بازار عرضه مي كنند.

در مناطق پرورش ريواس، پس از پايان فصل برداشت، با مراجعه به رويش‌گاه‌ها بوته‌هايي را كه در سال قبل مورد بهره‌برداري قرار نگرفته‌اند را شناسايي و اگر از رشد كافي برخوردار باشند با گذاشتن سنگ بر روي برگهاي آن، بوته را علامت‌گذاري مي‌كنند تا در سال‌هاي آينده براي برداشت محصول، خاك‌دهي گردد.

 سرمازده شدن گياه ريواس موجب تشكيل كريستال‌هاي اسيد اگزاليك در برگ‌ها و سپس حركت آنها به دمبرگ مي‌شود، بنابراين مصرف غذايي ريواس سرمازده احتمال بروز برخي مشكلات ناشي از مسموميت‌هاي اگزاليكي را افزايش مي‌‎دهد. بنابراين بهتر است كه از مصرف ريواس سرمازده خودداري شود.

خواص درمانی ریواس

ريواس، طبيعتی سرد دارد و داراي ويتامين‌ها و املاح معدني گوناگوني است. براي تمامي اعضاي بدن، ماده ي غذايي بسيار ممتازي به شمار می‌رود و اثر شگفت‌انگيز و معجزه‌آسايي دارد. قابض است و براي تقويت معده و کبد مفيد مي‌باشد. خوردن ريواس براي بيماران تب‌دار و بي‌اشتها مفيد بوده و يرقان، وسواس، سستي را درمان مي‌نمايد. در اين گونه موارد مي‌توان 100 گرم از آب ريواس يا رب ريواس را ميل کرد. صفرا و دل به هم‌خوردگي را رفع مي‌کند و براي حصبه  و اسهال گرم صفراوي مفيد بوده و کرم کُش است. ريواس را براي تهيه‌ي خورش، کمپوت، مربا و شربت مورد استفاده قرار مي‌دهند.

مفيدترين طريقه‌ی مصرف آن، مصرف آب ريواس همراه با آب هويج، کرفس، خيار و سيب مي‌باشد که يک سوم آب ريواس و دو سوم بقيه مواد است.

ريواس اثر ملين داشته و اشتها‌آور است و براي افزايش اشتها و يبوست مفيد مي‌باشد. مصرف ريواس براي مبتلايان به سنگ کليه و ناراحتي‌هاي مثانه خطرناک است.

شير مادراني که ريواس مي خورند، در نوزادان توليد اسهال مي‌کند. ريواس، مقوي قلب و اعصاب بوده و براي درمان بواسير مفيد است.

ريواس به عنوان فعال کننده‌ي عملکرد دستگاه گوارش، ناقل نمک‌هاي صفراوي و محرک ترشح کبد شناخته شده است. نخستين کار کرد آن در دهان اين است که با تحريک جوانه‌هاي چشايي به واسطه ي مزه‌ي تلخ خوشايندش، موجب پاک شدن حفره‌ي دهان شده و دهان را براي چشيدن غذاي بعدي آماده مي‌سازد. اين گياه در معده سبب افزايش ترشح معدي و تحريک آن مي‌شود. در نتيجه به طور کلي باعث بهبود عملکرد معده مي‌گردد. علاوه بر اين با تحريک ترشح نمک‌هاي صفراوي از کبد، به تنظيم جذب چربي از روده کمک مي‌کند.

ريواس خاصيت مسهلي، ضد التهابي و متعادل کننده‌ي عملکرد روده‌ها (درمان يبوست و اسهال) را داشته و در درمان يرقان، خونريزي معدي- روده اي، اختلال قاعدگي، ورم ملتحمه‌ي چشم، جراحات ناشي از ضربات و صدمات جسماني، زخم‌هاي چرکي سطحي و سوختگي‌هاي حاصل از حرارت کاربرد دارد.

سایر موارد مصرف ریواس

ريواس، به علت خاصيت اسيدي، براي پاک کردن ظروفي که آثار سوختگي مواد غذايي در آنها به جاي مانده باشد، مورد استفاده قرار مي‎گيرد.

افرادي که موي آنها قهوه اي کم رنگ است، با استفاده از ريشه ي اين گياه مي‌توانند به رنگ موي طلايي دست يابند. برگ هاي ريواس را مي‌توان به عنوان حشره‌کش موثر براي دفع حشرات به کار برد.

ريواس با طعم منحصر به فرد خود، در بيشتر پس غذاها) دسرها( و شيريني‌ها استفاده مي‌شود. تا پيش از سده‌ي 18 کاربردي در پخت غذا نداشت.

این گياه يکي دو روز در يخچال قابل نگهداري است. براي نگهداري طولاني‌تر ريواس، پس از بريدن ساقه‌ها، آن را منجمد مي‌کنند. اگر ساقه‌هاي ريواس به طور خام مصرف شود، به شدت ترش خواهد بود. به طور معمول آن را با شکر يا عسل مي‌پزند و يا در کيک‌ها استفاده می‌شود.

همچنين به تنهايي يا همراه با توت‌فرنگي در تهيه ي ژله و مرباها به کار مي‌رود. چاشني‌هايي که با ريواس مصرف مي‌شوند، عبارتند از ليمو، دارچين و زنجبيل.

ریواس در نیشابور: شهر ريواس

این گیاه از زمان‌های بسیار دور در نیشابور به عمل می‎آمده به طوری که در بندهش – یکی از متون کهن آریایی- به این گیاه با دید اساطیری اشاره شده و در کتب برخی مورخین و سیاحان ایرانی و خارجی نیز از طعم و طراوت ریواس نیشابور توصیف‌ها شده است. بينالود، بام خراسان، مشرف بر نيشابور است، و اگر ريواس، همزاد بينالود[3] است و بهترين و مرغوب‌ترين نوع آن در ايران، در نيشابور، توليد مي‌شده و مي‌شود  نيشابور را مي‌توان ريواسشهر ايران‌زمين ناميد.

در كوهپايه‌هاي نيشابور، كار داشت ريواس بسته به دماي هوا معمولا از ماه آخر زمستان شروع شده و در نيمه‌هاي ارديبهشت تا خردادماه، محصول برداشت مي‌شود. در اين ميان اصطلاحاتي در ميان ريواس‌كاران نيشابور رايج است كه برخي از آنها به شرح زير مي‌باشد:

• رواس‌كنه /rewăs-kona/: قلمرو رشد گياه ريواس؛ اصطلاحا به منطقه‌اي گفته مي‌شود كه تراكم رويش گياه ريواس در حد و اندازه‌اي است كه اجراي عمليات داشت و برداشت ريواس اقتصادي و به صرفه به نظر مي‌رسد.

• سنگ‌چل /sang-čel/: ناحيه‌اي كه هر ريواس‌كار با برجاي گذاشتن نشان سنگ براي عمليات پرورش ريواس قرق مي‌كند.

• سنقوف (سنگوف) /s,nquf/ يا /s,nguf/: ريواس‌كار در اواخر زمستان ضمن مشخص كردن ناحيه‌ي كار خود، گياهاني را كه قابليت بازدهي و كار كردن دارند شناسايي مي‌كند (به گفته‌ي يكي از ريواس‌كاران، ريواس مناسب براي كار، گلي زرد رنگ دارد) و بر روي بلك ققرو با سنگ نشان مي‌گذارد تا مراحل بعدي كار بر روي گياه انجام گيرد. به اين عمل سنقوف گفته مي‌شود.

• بلك ققرو (ققوري) /balk, qaqoru/ يا /qaquri/: به بالايي‌ترين قسمت گياه ريواس (برگ يا اصطلاحا تاج ريواس) گفته مي‌شود.

• توخمورغه /teuxmurqa/: به غده‌ي زير زميني گياه ريواس (شبيه شلغم) گفته مي‌شود و در مراحل اوليه‌ي داشت ريواس، بر روي اين قسمت مقداري خاك نرم قرار مي‌گيرد تا شرايط رشد بهتر گياه فراهم شود و در واقع اين كار مقدمه‌اي براي ايجاد كرگا يا كارگاه ريواس مي‌باشد.

• كرگا /kargă/: با خاك‌دهي گياه از ناحيه‌ي توخمورغه تا ارتفاعي نزديك به 50 و حتي گاهي تا 80 سانتيمتر و سنگ‌چين كردن دور آن، كرگا يا كارگاه ريواس شكل مي گيرد. گياه ريواس در شرايط رشد طبيعي دمبرگي بسيار كوتاه و باريك دارد، در كارگاه است كه دمبرگ(ساقه)‌هاي اين گياه رشد زياد طولي و قطري مي‌نمايد.
• در فصل برداشت (ارديبهشت و خرداد) ريواس پرورش يافته را از كارگاه خارج مي‌كنند )اصطلاحا به اين عمل «خراب كيدن كرگا» [x,răb kidan, kargă] گفته مي‌شود) و محصول را پس از برش در كيسه‌هايي قرار داده و روانه‌ي بازار ‌مي‌كنند.

• كونكرگا /kunkargă/: در برخي از كارگاه‌هاي كار شده و رها شده در سال‌هاي قبل معمولا بصورت خودرو، محصولي بدست مي‌آيد كه كيفيت و مرغوبيتي پايين‌تر دارد. اين محصول ريواس را كه معمولا مورد استفاده‎‌ي خانگي ريواس‌كاران قرار مي‌گيرد، كونكرگا مي‌گويند.

ريواس‌كاران نيشابور در كنار برداشت ريواس گياهان خود روي ديگري را نيز برداشت مي‌كنند كه برخي از آنها عبارتند از: نوعي سبزي كوهي بنام ملر [maler]، سبزي سريش (كه خاصيت چسبندگي دارد و در پخت نوعي تافتون نيز استفاده مي‌شود)، قرنه [qorna] يا كنگر و چاي كوهي (گياهي كه مانند چاي آن را دم مي‌كنند و خاصيتي دارويي دارد).

مرغوب‌ترين گونه‌ي ريواس در ايران از كوهپايه‌‌هاي نيشابور بدست مي‌آيد و يكي از محصولات بومي و سوغات نيشابور است. از عصاره‌ي ساقه‌ي اين گياه نوعي نوشيدني تهيه مي‌شود كه «شربت ريواس» نام دارد و در حال حاضر چند كارگاه در نيشابور، اين شربت را توليد و به بازار ارايه مي‌نمايند. «اشكيني رواس» [aškinay revăs]، غذايي محلي است كه با با تركيبات ريواس، روغن خوراكي، آب، نعناع، تخم مرغ و ساير افزودني‌ها تهيه مي‌شود كه داراي مزه‌اي مطبوع ذائقه‌هاي ترش و شيرين مي‌باشد.

مرغوبترين ريواس نيشابور در مناطقي چون ميرآباد، خرو، بوژان و ... بدست مي‌‌آيد.

 فهرست منابع:

• طاهري، قدير.«ريواس»، ماهنامه جاده ابريشم، ضميمه شماره 57، مرداد 1382، ص110-111.
• جنيدي، فريدون. «زندگي و مهاجرت آريائيان»، تهران: نشر بلخ (وابسته به بنياد نيشابور)، 1385، ص 31-32. (به نقل از فرهنگ پهلوي/بهرام فره‌وشي، 1352)
• «ریوند».  فرهنگ فارسی عمید.
• «ريواس و خواص آن»، وب‌گاه تبيان
• «ريوند»، دانشنامه‌ي آزاد ويكي پديا
• طاهری، علی. «درآمدی بر جغرافیا و تاریخ نیشابور»، نیشابور: ابرشهر، 1384، ص 130.