عبدالملک بن عبدالله بن یوسف بن عبدالله بن محمد بن حیویه جوینی، ملقب به ضیا ءالدین و مکنی به ابوالمعالی و معروف به امام الحرمین، فقیه شافعی، در زمان خود بزرگترین دانشمند اشعری مذهب خراسان شمرده می شد. وی در اصول و فروع و کلام و تمامی فنون علمیه تبحر داشت و بسیاری از دانشمندان و فضلای قرن پنجم هجری از شاگردان او بودند، از جمله امام محمد غزالی و کیای هراسی و ابوالمظفر خوافی و ابوالمظفر ابیوردی و ابوالقاسم حاکمی و ابوالقاسم انصاری.

امام الحرمین در سال 406 در نیشابور متولد شد. زیر تربیت پدرش رکن السلام ابومحمد جوینی، که از دانشمندان بزرگ عصر خود به شمار می رفت، بار آمد. در جوانی نزد حافظ ابو نعیم اصفهانی به تحصیل علم حدیث و نزد ابوالقاسم اسفراینی به تحصیل علم اصول پرداخت. وی چهار سال در مکه و مدینه به تدریس مشغول شد و تمامی مسائل فقیهه را موافق هر کدام از مذاهب اربعه که سؤال می کردند فتوی می داد و پاسخ می نوشت و از همین رو نیز به «امام الحرمین» شهرت یافت.

در اوایل سلطنت آلب ارسلان سلجوقی و وزارت خواجه نظام الملک به نیشابور بازگشت. خواجه نظام الملک مدرسه نظامیه نیشابور را برای او بنا نهاد و امور اوقاف را به او تفویض کرد و ریاست مدرسه را نیز به او واگذاشت. بزرگان و علما سالیان دراز در درس او وارد می شدند. امام الحرمین سی سال تمامی امور منبر و تدریس و خطابه و مناظره مذهبی و مذاکرات دینی را عهده دار و پاسخگوی پرسشهای مشکل علمای گوناگون بود.

امام الحرمین سرانجام در چهارم شهریور سال 464، در روستای بشتنقان (در نزدیکی نیشابور)، درگذشت و در نیشابور به خاک سپرده شد. به نوشته ابن خلکان، پس از چند سال جنازه اش به کربلا منتقل و نزد پدرش مدفون شد.

نوشته اند که در پی مرگ وی غوغایی برپا شد: بازارها را بستند و، شاگردانش قلم و دوات شکستند و یک سال در عزای او نشستند؛ تا یک ماه کسی عمامه بر سر نگذاشت و شاعران برای او مرثیه ها ساختند.

از تألیفات اوست: غیاث الامم، الارشاد فی اصول الدین، الاسالیب فی الخلاف الغیابی، البرهان (در اصول فقه)، تخلیص التقریب، مدارک العقول،  نهایة المطلب فی درایة المذهب.

منبع:

سایت اطلاع رسانی شبکه پیام