| تبليغات | X |
در شهرستان نيشابور دو منطقهي حفاظت شدهي زيست-محيطي، به نامهاي پناهگاه حيات وحش حيدري و منطقهي حفاظت شدهي رئيسي وجود دارند كه به دليل وجود حيوانات وحشي متعدد و گونههاي مختلف پرندگان و همچنين پوشش گياهي مناسب، جزء مهمترين زيستگاههاي حيات وحش در سطح كشور به شمار ميروند. اين مناطق تحت كنترل و نظارت محيطبانان اداره حفاظت محيط زيست نيشابور قرار دارند. در اين نوشتار، اطلاعات مختصري دربارهي اين دو منطقه، ارايه شده است.
پناهگاه حيات وحش حيدري
پناهگاه حيات وحش- تعريف:
محدودهها یا زیستگاههای طبیعی نمونه برای جانوران وحشی، که به منظور حمایت از جمعیت گونههای جانوری و افزایش سطح کیفیت آنها، انتخاب میشوند. کمترین وسعت پناهگاههای حيات وحش باید به حدی باشد که ضمن رفع نیاز گونههای جانوری، پیوستگی و ارتباط متقابل واحدهای آنها را نیز تضمین کند. این مناطق، محیطهای مناسبی برای فعالیتهای آموزشی و پژوهشی، به ویژه در ارتباط با جانوران وحشی به شمار میآیند. بهرهبرداری مصرفی و سازگار و همچنین فعالیتهای گردشکری کنترل شده در پناهگاهها مجاز است. ]طرح سرزمين[
مجوز پناهگاه حيات وحش حيدري:
پناهگاه حيات وحش حيدري نيشابور، در سال 1381، طی مصوبهي شمارهي 228 مورخ 21/3/1381 شورایعالی محیط زیست، به مجموعه مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت از محيط زيست كشور پیوست. ]دانشنامه جامع ميراث فرهنگي[
مختصات و مشخصات جغرافيايي پناهگاه حيات وحش حيدري نيشابور:
منطقهي حیدری نیشابور، با مساحتي بالغ بر 46350 هزار هکتار[1]، در عرض جغرافیایی 4042518 تا 4076036 و طول جغرافیایی 633023 تا 657491 در زون40 و در شمال شهر نیشابور[2] و در استان خراسان رضوی واقع گرديده است. روستاهای بقیع، بجنو، برمهان، خربره، کلیدر، برکشاهی و کلاته در مجاورت اين منطقه قرار دارند. ]دانشنامه جامع ميراث فرهنگي؛ قاسمپور[
ويژگيهاي طبيعي، زيستي و اقليمي منطقهي حيدري:
منطقهي حيدري نيشابور، که در منتهياليه غربی رشته کوه بینالود واقع گردیده و داري سیماي کوهستانی و صخرهای، تپهماهورهای فراوان و درههای نسبتا عمیق، اکوسیستمي فعال با ذخیرهگاههای طبیعی با تنوع فون و فلور قابلملاحظه، میباشد. اين منطقه، یکی از بهترین شکارگاههای شرق کشور محسوب میگردد. منطقهي حيدري، علاوه بر در بر گرفتن تودههای جنگلی ارس شهرستان نيشابور، يكي از مهمترين زيستگاههاي قوچ و ميش اوريال در سطح كشور است.
از گونههای مهم گیاهی منطقهي حيدري نيشابور، میتوان از کرکو، داغداغان، سنجد، زرشک، باریجه، شیرخشت و بارهنگ و از گونههای مهم جانوری آن، میتوان قوچ و میش اوریال، گربهي وحشی، سمور، پلنگ، کفتار، گرگ، گراز، روباه و انواع پرندگان شكاري از قبيل شاهین، بحری، كبك، تيهو و... را برشمرد. ]دانشنامه جامع ميراث فرهنگي؛ قاسمپور؛ حقانيت[
منطقهي حفاظت شدهي رئيسي[3]
منطقهي حفاظت شده-تعريف:
اراضی به نسبت وسیع، با ارزش حفاظتی زیاد که با هدف حفظ و احیای رویشگاههای گیاهی و رویشگاههای گیاهی و زیستگاههای جانوری انتخاب میشوند. مناطق حفاظت شده، محیطهای مناسبی برای اجرای برنامههای آموزشی و پژوهشهای زیست محیطی به شمار میآیند. انجام فعالیتهای گردشگری و بهرهبرداری مصرفی و اقتصادی متناسب با نواحی هر منطقه و براساس طرح جامع مدیریت مناطق، مجاز است. ]طرح سرزمين[
موقعيت جغرافيايي و وسعت منطقهي حفاظت شدهي رئيسي:
منطقهي حفاظت شدهي رئيسي با وسعتي حدود 50 هزار هكتار، در دشت نيشابور و در سمت شرق محور نيشابور-كاشمر، واقع شده است كه از شمال به كالشور، و از شرق به جادهي شوسهي روستاي همايي، در جنوب از روستاي همايي تا شاهبخش و از اين نقطه تا امتداد جادهي صعبالعبور تا درخت سنجد و در امتداد همان جاده به گلچشمه، آخور و ارغش تا قاسم آباد و از غرب به جادهي روستاي قاسمآباد تا پل كالشور، محدود مي شود. از حدود 19 كيلومتري جنوب نيشابور، منطقهي رئيسي، شروع ميشود. ]راسخينيا؛ آشيانه [
ويژگيهاي طبيعي، زيستي و اقليمي منطقهي حفاظت شدهي رئيسي:
اين محدوده، منطقهاي كويري با تركيبي از دشت، تپهماهور و مسيلهاي پراكنده كه كالشور نيشابور به سبزوار، از شمال آن ميگذرد و اين عامل بر تنوع زيستي منطقه، افزوده است. پوشش گياهي منطقه داراي تنوع زياد بوده و در آن گياهاني چون ورك، درمنه، گلگندم، پيچك، كما و ... را مشاهده مينماييم. قسمتهايي از منطقه را جنگلهاي تاغ، پوشانده است. حيات وحش منطقه، شامل آهو، گرگ، روباه، كفتار، گربهي وحشي، خرگوش، تشي (بزون غوره) و ...، انواع خزندگان، نظير انواع مارها، مارمولك، لاكپشت و ...، و انواع پرندگان بومي از قبيل شاهين، بالابان، عقاب، قرقي، شابوف، كبك، تيهو، كوك، باقرقره، هوبره و ... ميباشد.] راسخينيا؛ حقانيت [
........../ اطلاع بيشتر /..........
معرفي تعدادي از پرندگان زيستگاه حيدري نيشابور:
پرندگان با برخورداری از قدرت پرواز، صاحب بزرگترین زیستگاه هستند. منطقهي حیدری نیز با داشتن شرایط کوهستانی و همچنین منابع آبی غنی، پناهگاه خوبی برای انواع پرندگان است. معرفی چند پرنده از زيستگاه حياتوحش حيدري :
عقاب طلایی [Goldeneagle]
مشخصات: طول بدن اين پرنده، 75 تا 88 سانتیمتر است و دم نسبتا بلند و مستطیل شکل دارد، پس سر به رنگ مسی طلایی است. پرندهي نابالغ به رنگ قهوهای تیره، و پرهای پسسر، به رنگ زرد مسی با قاعدهي سفید بیرنگ است. شاهپرهای اولیه و ثانویه و دم، به رنگ سفید چرکی است که نوار تیره و پهنی در انتها دارد و با افزایش سن، از سفیدی آن کاسته میشود.
صدا: صدای این پرنده به صورت ارس کردن بلند، و شبیه / کلیاک ... کلیاک ... کلیاک/، شنیده میشود.
زیستگاه: عقاب طلايي، در کوهستانهای کمگیاه و خشک، جنگلهای کوهستانی و صخرههای ساحلی بهسربرده و روی درختان بلند یا لبهي پرتگاه، لانه میسازد.
کبک [Chukar]
مشخصات: طول بدن اين پرنده، 33 سانتیمتر است و جثهای جمع و جور، و اندازهای متوسط دارد. پر و بال اين پرنده، در روتنه، خاکستری نخودی و در پهلوها، نوارهای بلوطی خرمایی سیاه سفید، و داراي صورت سفید، كه نوار پهن و سیاه ابرویی گوشواره مانند، در آن دیده می شود -که تا بالای سینه امتداد پیدا کرده است. زیرتنه، زرد بلوطی، و روتنه، خاکستری مایل به صورتی است. حاشیهی دم اين پرنده، خاکستری رنگ است و در هنگام پرواز و گسترده بودن، به رنگ بلوطی دیده میشود.
صدا: صدای پرنده، بلند و سریع، شبیه / کا ... کا ... کاکا ... کاکا /، شنیده میشود.
زیستگاه: در دامنههای کوهستان و مناطق شیبدار صخرهای و سنگلاخی به سر میبرد.
سنگ چشم دم سرخ [Lsabelline shrike]
مشخصات: طول بدن اين پرنده، 18 سانتیمتر است. سر و روتنه، به رنگ خاکی شنی، خط ابرو به سمت عقب امتداد دارد. شاهپرهای دم؛ قرمز، چانه و گلو؛ سفید نخودی، زیرتنه؛ نخودی صورتی و قاعدهي شاهپرهای بال؛ سفید شفاف است. پرهای پرواز؛ تیره، پرهای پوششی زیر دم و دمگاه؛ قرمز است که به همین واسطه، پرندهي ماده، از پرندهي جوان یکساله، تمیز داده میشود. کنتارههای سینه به صورت هلالی شکل صورتی قرمز است . منقار، نسبتا کوچک و سیاه و انتهای آن اندکی قلاب مانند است.
صدا: صدای این پرنده، آرام و آهنگین و کوتاه، شبیه / شاک /، و هنگام ترس به صورت یکسری کلمات خشن، شبیه / کک ... کک ... کک /، شنیده میشود.
زیستگاه: در استپهای خشک با بوتهها و درختان پراکندهي آکاسیا، مناطق نیمهبیابانی و کوههای فرسایشیافته، بهسربرده و در زمستان، به صورت مهاجر عبوری در کشتزارها دیده میشود.
سینه سرخ [Robin]
مشخصات: بدن این پرنده، 14 سانتیمتر طول دارد و به واسطهي صورت و سینهي قرمز حناییاش قابل شناسایی است. جثهاش؛ تپل، چشمها؛ سیاه و بزرگ، و بالها؛ کوتاه است. زیرتنه؛ سفید مایل به خاکستری، منقار و پاها؛ تیره ميباشد. در پرندهي جوان قرمزی سینه به قهوهای تیره، نزدیکتر و پر از لکههای قهوهای و نخودی است. اغلب در حال جست زدن در نزدیکی زمین و جایی که سایه است دیده می شود، راست مینشیند و تا اندازهای اهلی است.
صدا: صدای ساده و آهنگین اين پرنده، با ملودیهای زیبا، شبیه / تیک / یا / تی ک ...ایک / و نیز / ته سی پ /، شنیده میشود.
زیستگاه: این پرنده در باغهای سایهدار، پرچینها و جنگلهای با پوشش زیر اشکوب بهسرمیبرد و در سوراخها، شکاف درختان و انتهای پرچینها، آشیانه میسازد.
]قاسمپور [
پانوشتها:
[1] . وسعت منطقهي حيدري قبل از الحاق منطقهي «گورخر» به اين منطقه، حدود 20000 هكتار بوده است.
[2] . منطقهي حيدري در حدود 70 كيلومتري شهر نيشابور واقع شده است.
[3] . بنا بر گزارش وب نوشت آشيانه، منطقهي رئيسي، از منطقهي شكار ممنوع به منطقهي حفاظت شده، ارتقاء يافته است. (نك: «گزارش فعاليتهاي ادارهي كل محيط زيست خراسان رضوي» در فهرست منابع)
فهرست منابع:
· «پناهگاه حيات وحش حيدري»، وبگاه دانشنامه جامع ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي ايران [IRDAD].
· قاسمپور .«پرندگان نيشابور: پناهگاه حيات وحش حيدري». وبگاه نيكصالحي –تالارها.
· «مناطق حفاظت شده»، وبگاه طرح سرزمين
· «گزارش فعاليتهاي ادارهي كل محيط زيست خراسان رضوي». وبنوشت آشيانه
· راسخينيا، سمانه. «آهوي دشتم را مزن»، هفتهنامهي خيامنامه، سال سوم، شمارهي پنجاهم، دوشنبه 30 مرداد 1385، ص3.
· «حفاظت از محيط زيست: حفاظت از حيات اجتماعي نسلهاي امروز و فردا» (مصاحبه با حميدرضا حقانيت: رئيس اداره حفاظت محيط زيست نيشابور)، ماهنامهي جادهي ابريشم، ضميمهي شمارهي 57، مردادماه 82، ص158-159.
