موقعيت جغرافيايي:

در فاصله‌ي 1500 متري جنوب شرقي روستاي اسحاق ‌آباد و در كنار نهر آب خشكيده‌اي، برج بزرگ و زيبايي بنا شده كه از بهترين و زيباترين برج‌هاي راهنما در منطقه‌ي نيشابور مي‌باشد. اين برج، در مختصات 59درجه و 1دقيقه و 40ثانيه‌ي طول جغرافيايي و 36درجه و 1دقيقه و 22ثانيه‌ي عرض جغرافيايي قرار دارد.

مشخصات كلي:

برج آسياب اسحاق‌آباد نيشابور، كه قدمت آن به حدود 400 سال پيش مي‌رسد، در چهار طبقه و در دشت وسيعي كه از اطراف به وسيله‌ي اراضي و باغات و نيز زمين‌هاي لم‌يزرع احاطه شده، احداث گرديده است. مصالح برج از خشت خام و گل مي‌باشد كه تزئينات زيبايي در بدنه‌ي خارجي آن ديده مي‌شود. ارتفاع كامل برج در وضعيت فعلي، حدود 10 متر مي‌باشد. محيط بيروني برج در كف 21 متر مي‌باشد.

طبقه‌ي هم‌كف:

ورودي برج، از سمت شرقي مي‌باشد كه از طريق يك راهرو با يك سقف ضربي، وارد طبقه‌ي هم‌كف آن مي‌گردد. در ابتداي مدخل و در سمت راست، يك رديف پلكان باريك و كم عرض به سمت طبقات بالا ايجاد شده، عرض اين پلكان 70 سانتي‌متر است كه با 12 پله به طبقه‌ي دوم دسترسي پيدا مي‌كند. قطر داخلي طبقه‌ي هم‌كف 3/50 متر است كه در ديوار قسمت پي‌ آن، چينه و قلوه سنگ و گاهي آجر به‌كار رفته، و از ارتفاع 70 سانتي متري به بالا،  با خشت خام كار شده است. ديوار برج، دوجداره مي‌باشد كه از طريق دريچه‌هايي ميان اين دو جداره مشهود است. عرض ورودي طبقه‌ي هم‌كف، 120 سانتي‌متر و ارتفاع سقف تا كف، حدود 3متر است.

طبقه‌ي دوم:

ورودي طبقه‌ي دوم از سمت شمال غربي است كه با 120 سانتي‌متر عرض دهانه‌ي ورود، فضايي هشت ضلعي كه بر روي ديوارها تعداد 7 (طاق)تاق‌نما ايجاد شده. تاق‌نماها حالت تزئيني دارند ولي روي آنها هيچ‌گونه اندودي كار نشده است. عرض تاق‌نماها به‌طور يك در ميان 80 سانتي‌متر و 120 سانتي‌متر است و حالت يك هشت ضلعي را به وجود مي‌آورد. ارتفاع طبقه‌ي دوم از سقف تا كف، حدود 2/5 ‌متر مي‌باشد. طبقه‌ي دوم هيچ‌گونه روزنه‌اي به بيرون ندارد و فقط در مسير راه‌پله‌ها، تعداد زيادي روزنه‌ي ديدباني، به سمت خارج تعبيه شده است. پوشش سقف طبقه‌ي دوم، به صورت عرق‌چين (كلمبو) مي‌باشد و بالاي تاق‌نما، يك رديف تزئينات آجركاري دندان‌موشي به كار برده شده است. ابعاد اين اتاق 3 در 3 متر مي‌باشد.

طبقه‌ي سوم:

از طبقه‌ي دوم، پس از طي 10 پله به سمت بالا، وارد طبقه‌ي سوم مي‌شويم. ورودي طبقه‌ي سوم از سمت جنوب غربي است كه با 1 متر عرض دهانه و 130 سانتي‌متر ارتفاع به اتاقي مربع شكل، متصل مي‌شود. ابعاد اتاق 3 در 2/70 مي‌باشد. در اطراف اين اتاق، تعداد 8 تاق‌نماي كوچك به عرض  35 سانتي‌متر،  و نيز تعداد 3 پنجره‌ي كوچك، به عرض 1 متر، ايجاد شده كه اين پنجره‌ها از سه طرف به سمت اراضي مشرف است. ارتفاع طبقه‌ي سوم از سقف تا كف، 2 متر مي‌باشد. براي پوشش سقف در چهار طرف، گوشه‌سازي با خشت انجام شده و سقف بر روي آن قرار داده شده است. متاسفانه، سقف طبقه‌ي سوم به‌طور كامل تخريب شده و فرو ريخته و بر اثر سنگيني، قسمتي از سقف طبقه‌ي دوم نيز تخريب شده و به داخل طبقه‌ي دوم ريزش نموده است، اما ديوارها سالم‌اند. از داخل اتاق طبقه‌ي سوم و سمت غربي اتاق (سمت چپ ورودي اتاق)، پلكاني به سمت طبقه‌ي چهارم وجود داشته كه متاسفانه بر اثر تخريب سقف طبقه‌ي سوم، اين پلكان نيز از بين رفته است. ابعاد خشت‌ها 5*24*24 مي‌باشد.

بدنه‌ي بيروني:

تزيينات آجري بدنه‌ي بيروني برج در ارتفاع 5 متري، به صورت يك رديف آجر در قسمت زير و دو رديف آجر دندان موشي، بر بالا و مجددا يك رديف آجر بر بالاي آن مي‌باشد. ابعاد آجرها، 4/5*10*25 سانتي‌متر است.  در دور تا درو برج، در ارتفاع 3/5 و 4/5 متري، روزنه‌هايي مسدود شده، كه جنبه‌ي تزييني دارند، ديده مي‌شود.

بناهاي پيراموني:

در قسمت شمال شرقي برج، تاسيسات ساختمان يك آسياب آبي، به فاصله‌ي 5 متري از برج وجود دارد. اين آسياب قديمي كه در مسير نهر آب يك قنات قرار داشته از مصالح آجر با ملات ماسه و گچ و آهك ساخته شده است. قسمت تنوره‌ي آسياب سالم است، اما اتاق آسياب و فضاهاي ديگر، به‌طور كامل تخريب گرديده‌. ارتفاع تنوره، بيش از 5 متر مي‌باشد. ابعاد آجرهاي به‌كار رفته در تنوره، متفاوت و از آجرهايي در ابعاد 4/5*23*23 و يا 5*25*25 ساخته شده است. قدمت اين آسياب به اوايل دوره‌ي پهلوي مي‌رسد.

در قسمت شرقي برج آسياب اسحاق‌آباد، بقاياي معماري اتاق‌هاي درخت و گل وجود دارند كه به بدنه‌ي برج الحاق گرديده‌اند. فقط قسمتي از ديوارها باقي مانده، اما سقف به‌طور كامل تخريب شده است.

منبع:

اعتمادي، محمداسماعيل. «برج آسياب اسحاق‌آباد»، هفته‌نامه‌ي خيام‌نامه- ويژه‌نامه‌ي نوروزي، سه‌شنبه 28 اسفندماه 1386، ص 21. ]با برخي تغييرات نگارشي و جابجاي ‌در مطالب متن[