| تبليغات | X |
به گواهي تاريخ، نيشابور همواره در معرض زلزله قرار داشته است، و اكنون هر لحظه بايد منتظر تكان ديگري بود... !!! بايد آماده باشيم، پيش از آنكه فرصت آمادگي از ما سلب شود.
«براي مقابله با هر پديده اي بايد ابتدا آن را تا حدودي شناخت، چرا که با شناخت مکانيسم زلزله، خانواده ها بهتر ميتوانند براي مقابله با آن تصميم بگيرند و راههاي صحيح مقاوم سازي را انتخاب نمايند. براي مثال نقاط امن را تشخيص دهند و بدانند که زلزله چگونه و چه نوع سازه ها را تخريب مي کند.»
به كمك پايگاه اطلاع رسانی جمعيت كاهش خطرات زلزله ايران
مختصري به بررســــــي اين پديده مي پردازيم؛
اما زلزله چيست؟
زلزله عبارتست از لرزش زمين در اثر آزاد سازي سريع انرژي که اغلب موارد در اثر لغزش در امتداد يک گسل در پوسته زمين اتفاق ميافتد. انرژي آزاد شده از محل آزاد شدن آن، که کانون ناميده ميشود، بصورت امواج در همه جهتها منتشر ميشود. اين موجها شباهت بسيار زيادي به امواج ايجاد شده در اثر فروافتادن يک سنگ در آب آرام يک حوضچه دارد. به همان ترتيب که ضربه سنگ باعث به جنبش درآوردن امواج آب ميشود، يک زلزله امواج لرزهاي را ايجاد ميکند که در زمين منتشر ميشوند. با وجود اينکه انرژي آزاد شده با فاصله گرفتن از کانون زلزله به سرعت پراکنده شده و ميرا ميشود، ولي ابزارهاي بسيار حساسي که در سراسر جهان بمنظور ثبت ارتعاشات پوسته زمين نصب شده اند، آن را حس کرده و ثبت ميکنند.
مکانيزم خرابي در زلزله
عواملي که در يک زلزله باعث ايجاد خسارت ميگردند عبارتند از:
1- نيروهاي دروني شديد ايجاد شده بر اثر جنبش شديد زمين
2- آتش سوزي هاي ناشي از زمينلرزه
3- تغيير در خواص فيزيکي خاکها ( نشستها، پديده آبگونگي و ... )
4- بر اثر جابجائي مستقيم گسلها در محل ساخت سازه ها
5- بواسطه زمين لغزشها ( زمين لغزش عبارتست از فروريزش دامنه شيبها )
6- بواسطه موجهاي بلند ايجاد شده توسط زلزله در درياها ( آبرانش )
از بين عوامل فوق، جبش شديد زمين، مهمترين عامل خرابي و تلفات جاني در زلزلهها ميباشد. که با معرفي امواج لرزه و اندازه گيري آنها، اين بحث ادامه مييابد.
خطر آتش سوزي پس از زمين لرزه نيز بايد مورد تاکيد قرار بگيرد. در ايران بدليل مصالح مورد استفاده تا کنون گزارش زيادي از آتش سوزيهاي پس از زلزله دريافت نشده است ولي در کشورهايي مانند ژاپن و آمريکا، که چوب يکي از مهمترين مصالح استفاده شده در ساختمانها ميباشد، گزارشهاي زيادي وجود دارد، همانند زلزله سال 1906 سان فرانسيسکو و يا زلزله 1923 شهر توکيو.
شايد جابجايي مستقيم در اثر گسلش ترسناکترين جنبه زلزلهها از ديد عموم مردم باشد، با اين حال در مقايسه با جبش شديد زمين، اين گونه آسيب بسيار نادر است. منطقهاي که در معرض گسلش قرار دارد، بسيار کمتر از سطحي است که از تکانهاي شديد زمين تاثير ميپذيرد.
پيش بيني زمينلرزه
هر پارامتري که قبل از وقوع زمين لرزه تغييراتي در آن پديد ايد، بگونه اي که بتوان با بررسي دقيق اين تغييرات زمين لرزه را پيشبيني نمود، پيش نشانگر گفته ميشود. تا کنون پيش نشانگرهاي متعددي که تعداد آنها به بيش از 30 مورد ميرسد شناخته شده است. اين پيش نشانگرها عبارتند از: تغيير شکل پوسته زمين، تغيير در تراز دريا، کج شدگي، تنجيدگي و تنجشهاي پوستهاي، پيش نشانگرهاي زمين مغناطيسي و ژئوالکتريکي، تغيير در ميدان گرانشي، پيش لرزهها، انتشار گاز رادن، تغيير در دبي و ارتفاع آبهاي زيرزميني، رفتار حيوانات و ...
مشکل اصلي در استفاده از پيش نشانگرها، نياز به ثبت مداوم و مستمر آنها و بررسي تغييرات حاصله ميباشد. براي مثال سطح آبهاي زير زميني بصورت طبيعي در فصلهاي مختلف نوسان دارد، ولي با ثبت مداوم و چندين ساله اين نوسانها، ميزان ميانگين سطح آب زير زميني در فصلي مشخص، بدست ميايد که در صورت تغيير غير عادي در آن قابل تشخيص است. از طرف ديگر، بدليل دخيل بودن عوامل ديگر در پارامترهاي موجود، لازم است تا چند عامل پيش نشانگر بصورت همزمان مورد بررسي قرار بگيرد.
زمين لرزه هاي پس از اسلام در نيشابور
763م، خراسان. در سال 763 زمين لرزه فاجعه باري در خراسان روي داد که کوه ها را از جاي خود حرکت داد و هيچ درختي و سنگي را برجاي خويش استوار باقي نگذاشت. باز شناختن ناحيه آسيبديده ناممکن است اما لرزه، که زمين لغزه هايي را به راه انداخته و يا با دگر ريختي هاي زمين همراه بوده است. بنظر نمي رسد که به هيچ يک از مراکز جمعيت آسيب رسانده باشد. محل هاي احتمالي اين زمين لرزه، که راههاي ارتباطي مهمي از آن مي گذشته، مي تواند منطقه قهستان ( خواف، قاين، طبس) و يا ناحيه جاجرم، جوين، نيشابور بوده باشد.
856( 22 دسامبر)، قومس. در روز سه شنبه 18 شعبان 242 زمين لرزه فاجعه باري در البرز خاوري روي داد که منطقه قومس و ناحيه خراسان باختري، توابع نيشابور، را ويران کرد. در درازناي قطعه زمين حاصلخيزي که به طول 350 کيلومتر ميان البرز و دشت کوير، از خور تا فراسوي بسطام و در بخش هايي از طبرستان و گرگان کشيده شده است، 200000 تن کشته شدند و عملاً همه روستاها ويران شد. در منطقه قومس، بيشترين زيان هاي زمين لرزه به دامغان رسيد که نيمي از شهر ويران شد و در ان 45096 تن کشته شدند. در مناطق کوهستاني دگر ريختي هاي گسترده زمين، و از جمله احتمالاً گسلش سطحي، روي داد. شهر قديمي قومس، مرکز پيشين ايالتة نيز ويران و احتمالاً پس از زمين لرزه سرانجام متروک شد. يک سوم بسطام فرو ريخت و در منطقه ميان اين شهر و دامغان، دو نسل بعد هنوز اثرات زمين لرزه مشاهده مي شده است. طبرستان وگرگان نيز در اثر زمين لرزه آسيب ديد، و لرزه اثر فاجعه باري بر منابع تامين آب منطقه قومس داشت زيرا باعث خشکيدن چشمه ها و قنات ها شد، و يا با به راه انداختن زمين لغزه هايي مسير رودهايي را که به سوي دشت جريان داشتند سد کرد.
بيرون از منطقه کلانلرزه اي، نيشابور در سوي خاور و ايالت جبال در سوي باختر و جنوب باختر قومس نيز به شدت لرزيدند و زمين لرزه در ري، قم و حتي در اصفهان حس شد و در آنجا نگراني زيادي برانگيخت. پسلرزه ها چند سال ادامه يافت و احتمالاً مايه آسيب هايي در خراسان باختري شد.
1145 م، نيشابور. درسال 540 ق زمين لرزه اي با ويرانگري در منطقه حلوان ( سرپل ذهاب) روي داد و سبب دگر ريختي هاي زمين در کوه ها شد.رباط بهروزي ويران شد و شمار بزرگي از کوچ نشينان ترکمن کشته شدند . در بغداد لرزه بشدت حس شد و زمين به هنگام جنبش چند بار شکل امواج بخود گرفت و باعث ترک خوردن برخي ديوارها شد.
1209 م ، نيشابور. در سال 605 ق زمين لرزه فاجعه باري، که در سرتاسر بخش بزرگي از خراسان
باختري حس شد، منطقه نيشابور را تقريباً بکلي ويران کرد. شمار بسيار اندکي از ساختمان ها در نيشابور توانستند در برابر لرزه ايستادگي کنند و اين استثناء ها عبارت بودند از مسجد منبعي و ميدان اصلي. بقيه شهر فرو ريخت و به رغم اين واقعيت که پيشلرزه ها به مردم هشدار داده بود و بسياري از آنان به فضاي باز گريخته بودند، شمار بسياري از مردم کشته شدند. آسيب در بيرون شهر نيز به همان اندازه سنگين بود، به گونه اي که در چندين روستا حتي يک تن نيز جان بدر نبرد. در مجموع، پيرامون 10000 تن کشته شدند . پسلرزه ها به مدت دو ماه دنباله داشتند و شهر نيشابور دگربار بر همان جايگاه ساخته شد.
1251 م ، نيشابور. زمين لرزه اي در نيشابور درسال 649 ق بخشي از شادياخ را بکلي ويران کرد.
1270 م( 7 اکتبر)، نيشابور. در بامداد 19 صفر 669، زمين لرزه فاجعه باري در نيشابور روي داد،حومه پيشين شهر، شادياخ، و شماري روستا را ويران کرد و 10000 تن از مردم از ميان رفتند. به همه ساختمان هاي عمده،از جمله مناره مسجد جامع، زيان رسيد. پسلرزه ها تقريباً بدون وقفه به مدت دو هفته دنباله داشت. سرانجام، نيشابور در جايي که از جايگاه پيشينش قدري فاصله داشت دگر باره ساخته شد.
1389 م ( فوريه)، نيشابور. درصفر 791 بار ديگر يک زمين لرزه فاجعه بار به دنبال پيشلرزه هاي نيرومندي که به مدت چهار روز روي مي دادند، به نيشابور آسيب رساند. لرزه اصلي، که بسيار شديد بود و مايه ويراني تقريباً آني گرديد. شهر را به تمامي ويران کرد و همه ساکنان شهر، بجز شمار اندکي را کشت.
چند ماه پس از زمين لرزه، بازماندگان در نزديکي ويرانه هاي شهر ساختمانهايي را که سقف آنها با تير و چادر پوشانده مي شد برپا کردند. دگرريختي زمين، احتمالاً زمين لغزه ها، آسيب هاي اساسي به برخي از روستاها راسند و به کشمکش هاي بعدي بر سر مالکيت زمين در نواحي آسيب ديده انجاميد.
1405 م ( 23 نوامبر)، نيشابور. در 30 جمادي الاول 808 زمين لرزه فاجعه باري در نيشابور و توابع آن روي داد. شهر کاملاً ويران شد و تنها کساني که در بيرون و در صحرا بودند جان بدر بردند. پسلرزه اي ويرانگر به مدت چندين روز دنباله داشت و در مجموع بيش از 30000 تن جان باختند و هيچ ساختماني پا برجا نماند. شهر، شايد در جاي کنوني خود، دگر بار ساخته شد.
1673 م، ( 30 ژوئيه)، مشهد. در 15 ربيع الثاني 1084 زمين لرزه ويرانگري در خراسان روي داد. دو سوم مشهد، از جمله گنبد مرقد امام رضا، سقف گنبدي مسجد گوهر شاد و بسياري ساختمان هاي همگاني، ويران شد. 4000 تن کشته شدند. نيشابور نيز به سختي آسيب ديد و نيمي از شهر فرو ريخت و 1600 تن جان خود را از دست دادند. گفته شده است که شهر کوچک ديگري نيز بکلي ويران شده بوده است.
و براي آگاهي بيشتر:
از سايت پايگاه اطلاع رسانی جمعيت كاهش خطرات زلزله ايران بازديد نماييد.
آدرس: تهران - بلوار كشاورز - خيابان عبدالله زاده (دهكده سابق) - خيابان سازمان آب - پلاك 74 - ساختمان پيام - واحد 4
تلفن: 021- 88965449
