گشتي كوتاه درخاطرات شهري كه از يورش مغول تا عطار،

خيام و قدم هاي امام هشتم را درخود ديده است.

 

آرامگاه خيام

خيام، شاعر و ستاره شناس و رياضي دان بزرگ نيشابوري را در باغ خودش دفن كرده اند. وصيت كرده بود جاي خاصي كه خودش معين كرده دفنش كنند تا هر بهار، شكوفه ها قبرش را گلباران كنند. اما امروزه از گل هاي باغ، خبري نيست و بر روي قبر هم بناي يادبودي ساخته اند. اين بنا 10 پايه دارد كه بر بدنه ی هر كدام، رباعيات شاعر نوشته شده است. اين بنا، هم به شكل جام وارونه است، هم به شكل چشمي تلسكوپ و هم به شكل گنبد مينا. يك بار غروب از زير اين بناي عجيب به آسمان نگاه كنيد، ديگر اين صحنه از يادتان نخواهد رفت.

فيروزه ی  نيشابور

معدن فيروزه كه در 53 كيلومتري شمال غربي شهر واقع شده، يك گنج واقعي است. فيروزه ی نيشابور كه در هيچ كجاي ديگر دنيا پيدا نمي شود. كارشناسان مي گويند فيروزه ی خوب، سنگي است كه بدون رگه باشد، ولي مردم محلي مي گويند رگه هاي روي سنگ ها نوشته هايي مقدس هستند. در نيشابور، خود فيروزه را در كاشيكاري استفاده مي كنند. اين كاشيكاري مربوط به بناي امامزاده محمد محروق است كه در جوار آرامگاه خيام بنا شده. امامزادة محروق، برادرزاده ی يحيي بن زيد، نوه ی معروف امام سجاد است كه در خراسان عليه عباسيان قيام كرد و شهيد شد و جسدش را بر دروازه ی نيشابور آويختند و زنان خراسان، آن سال، نام تمام پسرانشان را يحيي گذاشتند. امامزاده محمد هم در قيام يحيي شركت داشت و آخر سر هم دستگير و سوزانده شد. گفته مي شود امام رضا (ع) به زيارت اين مزار آمده است.

آرامگاه عطار

عطار، شاعر و عارف بزرگ در حمله ی سپاه مغول به نيشابور كشته شد. مزار او درست در محل شهادتش است. يك هشت ضلعي كه به يك گنبد و در نهايت، يك نقطه، يك نقطه ی آسماني ختم مي شود. چيزي شبيه به آن چه خودش در منطق الطير روايت كرده است. در كنار آرامگاه ساده و در عين حال پر از معنويت شيخ عطار، مزار كمال الملك نقاش قرار دارد. بين آرامگاه عطار و آرامگاه خيام هم بلواري است باصفا.

آجرتراش پير

نيشابور، اخوان خودش را دارد، محمدقاسم اخوان.

اخوان نيشابور، شعرهايش را روي ستون ها و نقش هاي آجري مي گويد. اگر چشمتان به بناها و سردرها و ستون هاي نيشابور افتاد، براي آجرتراش پير نيشابوري كه حالا در آستانه ی هشتاد سالگي، كم حوصله و مريض است، دعا بكنيد.

استاد اخوان مي گويد :پدرجان! ديدار همه جاي نيشابور، ۱۰ روز وقت مي خواهد، اما شناخت نيشابور در 10 سال هم ممكن نيست. نيشابور يعني همه ی ايران، يعني حمله ی مغول. ديدارش كار يكي دو هفته و شناختش كار يكي دو سال نيست. خريدارش باش. 

شهر كهنه

آثار و بقاياي شهر كهن، با وسعتي حدود 2000 هكتار در حاشيه ی شهر بر جاي مانده است. در اين محوطه تعدادي تپه هاي باستاني با اسامي وسوسه گر كهن دژ، آلب ارسلان، سبزپوشان، شادياخ، تپه مدرسه، قنات تپه و تپه تاكستان به جا مانده كه خيلي هايشان محل قديمي شهر است كه بعد از هر زلزله يا هجوم، بخشي از آن تخريب شده است. آمريكايي ها 70 سال پيش حفاري در شهر كهنه را شروع كردند و فقط خدا مي داند چقدر آثار باستاني ما را برده اند.

هواي صبح نيشابور

هيچ مستند و مدركي در دست نيست، اين فقط يك تجربه، يك حس است. اهالي خراسان به نسيم صبح نيشابور معتقدند و حتي از شهرهاي اطراف، شب را به نيشابور مي آيند تا صبح نيشابور را تنفس كنند. شايد كوه هاي بينالود، نسيمي از جانب تبت و هيماليا مي آورد.

احسان رضايي

بورخس، داناي آرژانتيني، گفته است: اگر مي خواستم فقط به يك شهر در جهان سفر كنم، شك ندارم كه آن شهر، نيشابور است. فكر مي كنم رازهاي همه ی عالم در همين شهر باشد. نيشابور، از قديم الايام تاكنون، بزرگ ترين شهر خراسان بزرگ بوده و هست.

در افسانه آمده كه اين شهر را شاپور اول، شاه بزرگ ساساني ساخته و نام نيشابور از نام او آمده، اما باستان شناسان آثاري از 25 قرن پيش از ميلاد را در آن يافته اند. در زمان ساسانيان، نيشابور، بعد از تيسفون، پايتخت دوم امپراتوري بوده است.

بعد از اسلام، طاهريان كه اولين دولت ايراني پس از حمله ی اعراب را تأسيس كردند، نيشابور را پايتخت خود كردند. نيشابور به زودي دوباره جايگاه خود را پيدا كرد و در عصر طلايي تمدن اسلامي، يعني قرن هاي چهارم تا ششم هجري، بزرگ ترين مركز دانش و بازرگاني در خراسان بود.

اين شهر، جايي است كه امام رضا (ع) وارد آن شده و مدتي در آن ساكن بود. امام رضا (ع( چند درخت بادام هم در نيشابور كاشت.

نيشابور، سه زلزله ی ويرانگر و دو بار حمله ی مغولان را از سر گذراند و در عين حال، پابرجا ماند. و ماند تا با نام رازآلودش يادآور تمام حكمت و عظمت شرق باشد.

نيشابور در دل طبيعت كويري خراسان، رنگين ترين شهر است. بر زمينه ی سبز مزارع و قهوه اي كوه و لاجوردي آسمان، ارغواني باغ ها هم ديده مي شود. به اين ها اضافه كنيد فيروزه ی نيشابور را.

در شمال نيشابور كوه هاي بينالود، در غرب آن سبزوار، در شرق آن مشهد و در جنوبش كاشمر قرار دارد. فاصله ی آن تا تهران 776 كيلومتر و تا مشهد 137 كيلومتر است و از سطح دريا 1250 متر ارتفاع دارد. پيش شماره ی تلفن نيشابور 0551 است.

روایت از:

«در كوچه باغ هاي نشابور»، هفته نامه ی فرهنگی اجتماعی جوان، شماره ی 38، شنبه 9 مهرماه 1384.