:::: دانشنامه نیشابور ::::

 

 

هميشه، همواره و در همه جا يك چيز هست كه مي‌تواند فكر انسان را و دلش و حتي تمام وجودش را در يك حس پُرشور آشنای قدیمی و  بس خواستني غرق كند، پرواز با خاطره‌ها و پيوند با گذشته و اصالت و آنچه تار و پود انسان از آن شكل گرفته، آنچه ناخودآگاه تو را هر از چند گاه به سوي خود مي‌كشاند:

«وطن»

نيشابور ما خيلي قديمي است، از نسيم صبح بپرس؛ به تو خواهد گفت كه روزي او را ابرشهر مي‌گفته‌اند. راستي اَبَرشهر يعني چي؟ چرا به نيشابور ابرشهر مي‌گفته‌اند؟

 

 

استاد فريدون جنيدي در فصلي از كتاب «پايتخت هاي ايران» (ص327 و 328)، تحت عنوان «نيشابور پايتخت ايالتي» كه براي اولين بار در سال 1374 توسط سازمان ميراث فرنگي كشور به چاپ رسيد، چنين مي‌نگارد:

 

«نام اين شهر در اوستا به گونه ي رَئٍوَنت آمده است، به معنی دارنده ي شكوه و جلال.

در نامه «شهرستانهاي ايران درباره آن چنين آمده است»؛

«شتريستان نيوشاپوهر، شاپوهري ارتخشيران كرت، پت هان گاس، كاش پهليزك اي تور، اوزت، اوش هم گيواك فرموت كرتن»

يعني؛ شهرستان نيشابور (را) شاپور اردشيران كرد (ساخت) برانجا كه پهليزك تو را كشت (يا شكست داد). و به همان جای فرمود کردن (ساختن)ش.

و چنانكه ديده مي شود، در اين نامه كهن، نام دوره ساساني آن نيوشاهپور، يعني شاهپورنيو يا شاپور گُرد، يا شاپور پهلوان آمده است.

اما اين روشن است كه شهر رئونت جايگاه پارتيان بود، و پارتيان فرمانروايي نيكشان كه استوار فرمانروايي همه تيره‌ها و دودمان‌ها بوده  بر دست اردشير پارسي از ميان رفت، از چيرگي وي خشنود نبودند؛ و نيز با آنكه نام پسر اردشير بر شهرستان بماند همرأي نبودند، و بدين روي براي اين شهر صنعتي انديشيدند كه «ابرشهر» بوده باشد به معني شهر برين، شهر بالاتر، و از آنجا كه در نوشته هاي  پهلوي اين نام به گونه ي اَپَرشهر آمده است، مي توان در اين داوري بي گمان بود كه اين صفت در همان زمان ساسانيان بدان داده شده باشد، به گونه اي همان نام پيشين را كه دارنده ي شكوه بوده باشد، زنده نگاه دارند!

در نوشته هاي پس از اسلام نيز بيش از آنكه نام نيشابور آيد، ابرشهر آمده و برخي از نويسندگان اين هنگام نيز در معني آن گفته اند كه چون زمين نيشابور از ديگر شهرها بلندتر است و به ابر نزديكتر، آنرا ابر شهر ناميده اند و پسانگاه اَبَرشهر خوانده شد! و اگر چه اين داوري درست نيست، اما مفهوم بلندي و برتري در آن نهفته است!»

 


برچسب‌ها: نیشابور, ابرشهر, رئونت, نیو شاهپور
+ نوشته شده در  چهارشنبه ۹ شهریور ۱۳۸۴ساعت 9:53  توسط ققنوس شرق (فرزند نيشابور)  |