فرضياتي كه تاكنون، درباره شهر كهن نيشابور وجود داشت توسط هيات مشترك ايران و فرانسه بررسي مي شود. نخستين فصل از اين همكاري تا نيمه آبان ماه امسال براي يافتن روش مناسب كاوش در محوطه 3000 هكتاري نيشابور كهن ادامه مي يابد. پيش از انقلاب و در فاصله سال‌هاي 1940 تا 1948 ميلادي هياتي از موزه مترو پليتن آمريكا، كاوش‌هايي را در مركز شهر شادياخ انجام داده بودند. پس از آن، تنها قاچاقچيان و كشاورزان خاك اين محدوده را زير و رو كرده‌اند. «رجبعلي لباف خانيكي» معاون پژوهشي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان خراسان رضوي، با اشاره به اينكه همكاري با فرانسوي ها اولين همكاري بين المللي پس از انقلاب در خراسان است.

درباره ويژگي هاي اين همكاري به ميراث خبر گفت: «اين همكاري به منظور انجام مطالعات اوليه روي شهر كهن نيشابور و تدوين برنامه‌اي مشخص براي انجام اقدامات آينده از حدود 2 هفته پيش در محلي كه به عنوان مركز شهر كهن نيشابور در نظر گرفته شده، آغاز شده است. اين بخش 20 مترمربع وسعت دارد و براساس فرضيات و حفاري‌هاي مختصر انجام شده در گذشته، مركز شهر نيشابور است و به نظر مي‌رسد كهن دژ، مسجد جامع، بازار و تاسيسات اداري شهر در اين قسمت قرار گرفته است.» مطالعه روي بخش مركزي شهر كهن نيشابور با نقشه برداري، جدول بندي و نمونه برداري از آثار فرهنگي پراكنده در اين قسمت انجام مي گيرد.

«رجبعلي لباف خانيكي» سرپرست ايراني هيات ايراني - فرانسوي در نيشابور،‌ درباره نحوه مطالعه در اين شهر گفت: «با نمونه‌برداري از آثار فرهنگي پراكنده در مركز شهر، قدمت شهر، نحوه زندگي و چگونگي پراكندگي آثار مشخص مي شود. به اين ترتيب مي‌توان از يك سو روشي را براي كاوش‌هاي بعدي مورد مطالعه قرار داد و از سوي ديگر مكان‌هاي مشخصي را نيز براي كاوش‌هاي آينده انتخاب كرد. اين نمونه‌برداري‌ها به صورت تصادفي انجام مي‌شود.»

 
شهر كهن نيشابور، پايتخت فرهنگي ايران در سده هاي مياني اسلام تا دوره تسلط اقوام مغول بر ايران بوده است. تاكنون اطلاعاتي درباره آنچه زير خاك اين منطقه وسيع وجود دارد به صورت مستند به دست نيامده است. همكاري هاي اخير با فرانسوي ها مي تواند فرضيات گذشته درباره شهر نيشابور را به يقين تبديل كند.

پيش از اين طرح جامع، مطالعه روي شهر كهن نيشابور تهيه و ارايه شده بود كه بررسي‌هاي اخير مي‌تواند در راستاي همين طرح باشد. هيات فرانسوي 15 آبان ماه منطقه را ترك مي كنند و گروه ايراني در صورت نياز فعاليت‌هاي مطالعاتي خود را تا زمان رسيدن به نتيجه مطلوب ادامه مي دهند».

- منبع:

·          «اثبات فرضيات مربوط به پايتخت فرهنگي ايران در دوره اسلامی»، پايگاه خبرگزاري ميراث فرهنگي، 11/08/1383. به کوشش ققنوس شرق، «شهر کهن نیشابور؛ پایتخت فرهنگی ایران در سده‌های میانی اسلامی»، شهریورماه 1384.