«مي‌گويند روزی بازرگانی از چين به ايران مي‌آيد تا رونق بازار چين را به رخ ايرانيان بکشد و بازار ايران را محک زند. پس با کاروانی عظيم از زعفران، به ايران می‌آيد. امادر هيچ کجای ايران کسی را توانای خريد نمی‌يابد. بازرگان قصد بازگشت می‌کند. در راه بازگشت، بين سبزوار و نيشابور، تاجری نيشابوری را ملاقات می‌کند که قصد ساختن کاروانسرايی دارد. ماجرا باز می‌گويد: ....

تاجر نيشابوری، به غيرتش بر‌می‌خورد و تمام کاروان را می‌خرد و دستور می‌دهد در زير کاروانسرا خاک کنند. سپس به بازرگان چينی می‌گويد برو و به مردمت بگو تمام زعفران‌هايتان را مردی نيشابوری در گل پی کاروانسرايش ريخت.

از اين روي، نام کاروانسرا را «زعفرانيه» ناميد و از آن پس تا سده‌ها بوی خوش از آن به مشام می‌رسيد ...»(1)

اما همين داستان، به روايتي ديگر:

«در ساختن كاروانسراي زعفرانيه‌ي نيشابور كه هنوز ويرانه‌هاي آن ميان نيشابور و بيهق (سبزوار)‌ برپاست، ياد مي‌كنند كه بازرگاني چيني براي آن‌كه رونق بازار چين را به رخ بازرگانان ايراني كشد، يك كاروان زعفران به ايران گسيل داشت و به كاروانسالار فرمود كه هر آينه زعفران را به كسي بفروشد كه يك‌جا توان خريد آن را داشته باشد؛ و بازرگان كه از راه شمال شهرهاي ايران را پيموده بود و خريدار نيافته بود، ‌هنگام بازگشت، در نيشابور به جايي رسيد كه بازرگاني كاروانسرايي مي‌ساخت. از وي چگونگي را پرسيدند و او داستان را باز گفت. بازرگان نيشابوري را غيرت به جوش آمد و زعفران را يكجا از او بخريد و بفرمود تا در زير پي ساختمان كاروانسرا ريزند و به كاروانسالار گفت به چين بازگرد و بگو كه كاروان زعفران شما را در ايران در گل پي كاروانسرا ريختند ... نام اين كاروانسرا زعفرانيه گرديد و سده‌ها از آن بوي خوش زعفران مي‌آمد».(2)

- پانويس‌ها:

1. «حكايتي اندر باب نيشابوريان»، وب‌نوشت جوان نيشابور، تاریخ مشاهده: 10/06/1384.

2. مراجعه شود به بخش «شهر مردم» مقاله‌ي «نيشابور، پايتخت فرهنگي» استاد فريدون جنيدي.

- منبع:

·     «کاروانسرای زعفرانیه؛ بنایی بازمانده از تاجر غیرتمند نیشابوری»، به کوشش ققنوس شرق، ابرشهر: دانشنامه نیشابور، شهریورماه 1384؛ بازنویسی و افزودن بند دوم در فروردین 1387.