- موقعیت جغرافیایی:

باغ نشاط، در حدود 22 کیلومتری غرب شهر نیشابور قرار گرفته است. در سمت راست جاده‌ی قدیم نیشابور- سبزوار و در ابتدای ورودی شهر بزغان (شهر فیروزه)، به طرف شمال، بعد از طی مسافتی حدود 500 متر به روستای تقی‌آباد - از توابع بخش تحت جلگه شهرستان نیشابور- و در نهایت به باغ نشاط می‌رسد.

- پیشینه‌ی باغ نشاط:

آقا بالاخان سالار معتمد گنجی -از خوانین بزرگ خراسان- در زمان جنگ جهانی اول و حدود 1336 هـ.ق.، زمین لم‌یزرعی را به باغ تبدیل نمود که به نام باغ نشاط یا تقی‌آباد نامور گردید. این باغ، دربرگیرنده‌ی عمارت شمالی، مرکزی، حصار، برج و ... است.

قدیمی‌ترین بخش باغ، عمارت شمالی است و عمارت مرکزی بعد از عمارت شمالی ساخته شده. طبقه‌ی همکف عمارت مرکزی در زمان سلار معتمد بنا شده و بنا به شواهد و نیز گفته‌های افراد سالخورده و مطلع محل، ساخت طبقه‌ی بالایی آن، توسط اجلال خان –فرزند سالار معتمد-، به انجام رسیده است.

شایان یادآوری است که هنرمند و نقاش شهیر ایرانی – کمال‌ الملک، تولد 1264 – وفات 1319 هـ.ش.- بخشی از زندگی خود را در این باغ گذرانده است، از این روی بیش‌تر کتاب‌هایی که به زندگی کمال‌الملک پرداخته‌اند به این باغ نیز اشارتی داشته‌ و همچنین بسیاری از شخصیت‌های اجتماعی، سیاسی، ادبی و ... به این باغ رفت و آمدی داشته‌اند.

- مشخصات و ویژگی‌های معماری:

باغ نشاط، با مساحت حدود 15 هکتار، شامل دو عمارت اصلی، دیوار، حصار باغ، برج و تعداد زیادی اصله درخت است. این باغ با دیوار چینه‌ای به ارتفاع حدود 2در 5/2 متر و چهار برج، از چهار طرف، محصور شده است.

-- عمارت شمالی:

عمارت شمالی باغ –که قدیمی‌ترین بنای آن است- بر کناره‌ی دیوار ضلع شمالی و دقیقاً رو به روی درب ورودی، در جانب جنوب قرار گرفته. این عمارت، از بخش‌های ساختمان مرکزی، حمام، آب انبار و اصطبل تشکیل شده است. این بنا یک ورودی در مرکز عمارت و همچنین یک دسترسی نیز به بیرون باغ –از جبهه‌ی شمالی- دارد. شالوده‌‌ی اصلی بنای عمارت شمالی، از خشت خام و ملات گل است که برای جلوگیری از فرسایش و نیز زیبایی ظاهری، با آجر، نماکاری شده است.

-- عمارت مرکزی:

عمارت مرکزی، تقریباً در مرکز باغ، جای گرفته و نسبت به عمارت شمالی، قدمت کمتری دارد. بنای این عمارت، دارای پلانی مستطیل شکل، در دو اشکوب همکف و طبقه‌ی اول، با 6 اتاق در طبقه‌ی همکف و 7 اتاق در طبقه‌ی اول می‌باشد که مساحتی در حدود 350 متر مربع را در بر می‌گیرد. این بنا دارای دو ورودی در ضلع‌های جنوبی و غربی است که با چند پله به سطح باغ می‌رسد.

 -- عوامل تزئینی:

تزئینات شایان توجهی بر نمای بیرونی عمارت مرکزی، در قسمت درگاهی و پنجره‌ها اجرا شده‌اند که در حاشیه، دارای عناصر تزئینی آجری زیبایی می‌باشند. عناصر تزئینی دربرگیرنده‌ی یک قاب آجری در دو طرف پنجره، پیش‌آمدگی آجری در قسمت سرطاق پنجره‌ها، یک سنتوری در سردر ورودی که در راس آن یک گلدان است و درون سنتوری، گچبری دو فرشته، همراه با گل و بوته در اطراف، دیده می‌شود.

بر روی بدنه‌ی بنای جبهه‌ی جنوبی عمارت شمالی، تزئینات آجرکاری و کاشیکاری زیبایی به چشم می‌خورد، که به مرور زمان صدمات زیادی دیده است، این تزئینات عبارتند از: آجرکاری برجسته همراه با عناصر ترئینی کاشی‌کاری بر روی لچکی‌های قوس ورودی با آجرهای قالبی که شامل نقش‌های لوزی‌شکل برجسته‌اند، آجری کاری بالای نعل درگاه پنجره‌ها نیز به صورت برجسته بوده است.

منبع:

·          ارگنجی، حسن؛ برآبادی، محسن، «گزارش ثبتی باغ نشاط (تقی‌ آباد)»، ادراه کل میراث فرهنگی خراسان، اداره میراث فرهنگی شهرستان نیشابور، 1380. به کوشش ققنوس شرق، «باغ نشاط تقی‌ آباد نیشابور»، ابرشهر: دانشنامه نیشابور، آذرماه 1387.