قلعه فتحآباد
Qal’e –ye Fathābād
The Fort of Fathābād
(
قلعهی فتحآباد در 20 کیلومتری شرق شهر نیشابور و در مسیر جاده اسحاقآباد واقع شده است. قدمت این قلعه که دارای 6 برج میباشد به دورهی قاجاریه میرسد. این اثر به شمارهی 15881 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
روستا یا قلعهی متروکهی فتحآباد [Qal’e –ye Fathābād]، از توابع دهستان اسحاقآباد بخش زبرخان شهرستان نیشابور، و در 20 کیلومتری شهر نیشابور واقع شده است. قلعهی 6 برجی فتحآباد در 100 متری جنوب کیلومتر 20 جادهی نیشابور به اسحاقآباد قرار گرفته است. این قلعه، از دو بخش تشکیل میشده که متعلق به دو ارباب به نامهای تولّایی و صرافان بوده، در حال حاضر، بخش غربی، تقریباً سالم است و بخش شرقی، کاملاً تخریب شده است. این بنای وسیع، دارای 3 حیاط در هر طرف بوده که اتاقهای هر یک از این سه حیاط را در بر میگرفته. اتاقهای حیاط شمالی، بزرگتر و احتمالاً اربابنشین بوده و اتاقهای مرکزی کوچکتر و اتاقهای جنوبی، حد وسط دو بخش پیشین است. اتاقهای شمالی، گچاندود شده و دارای شومینهی دیواری میباشد. اتاقهای دو بخش دیگر، دارای اندود کاهگل بوده. پوشش سقفها، ضربی است.
این بنا، دارای 4 برج در گوشهها و دو نیمبرج در طرفین ورودی میباشد. برجها 2طبقه بودهاند و در قسمت بالای آنها کنگرهی دیوارها ادامه پیدا میکرده است. ورودی برجها از داخل اتاقها بوده است. ورودی اصلی قلعه، در وسط ضلع جنوبی است و بعدها یک ورودی به طور جداگانه، برای بخش غربی، تعبیه شده است.
مصالح مورد استفاده در این بنا، خشت با ملات گل و اندود کاهگل بوده است. قوسهای درگاههای ورودی، نیمدایره است. قدمت این بنا، با توجه به نوع مصالح و شیوهی ساخت، به اواخر دورهی قاجاریه میرسد و مالکیت آن، دولتی است. این اثر، به شمارهی 15881 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده. با توجه به ویژگیهای معماری این اثر و همچنین جایگیری آن در کنار جادهی ارتباطی نیشابور به اسحاقآباد، مرمت و بازسازی این قلعه به عنوان یکی از بناهای تاریخی منطقه و همچنین یک جاذبهی فرهنگی و گردشگری که میتواند کاربردهای فرهنگی، اقامتی و پذیرایی داشته باشد، شایسته به نظر میرسد.
- منبع:
-- کردان، مرضیه، «گزارش ثبتی قلعه فتح آباد»، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی، 1384. به کوشش ققنوس شرق، ابرشهر: دانشنامه نیشابور، آبانماه 1391.